بدون شک این عصر را میتوان عصر شبکههای اجتماعی دانست. در چنین دنیایی، یکی از بزرگترین دغدغههای والدین، حضور همیشگی صفحههای نمایش در زندگی فرزندانشان است. این حضور مداوم، اضطرابی پنهان را در دل بسیاری از مادران و پدران ایجاد کرده است. در حالی که توصیههایی مانند “محدود کردن زمان استفاده از گوشی” رایج و مفید هستند، تأثیرات واقعی رسانههای اجتماعی بسیار پیچیدهتر و شگفتانگیزتر از آن چیزی است که به نظر میرسد. این مقاله از سایت دکتر شهین سعیدی فرد، بر اساس یافتههای اخیر، به بررسی عمیق پنج مورد از تأثیرگذارترین و گاهی غیرمنتظرهترین روشهایی میپردازد که این پلتفرمها در حال شکل دادن به نسل آینده هستند.
چرا کنار گذاشتن گوشی اینقدر سخت است؟
اینکه فرزند شما نمیتواند گوشی را کنار بگذارد، صرفاً نشانه عدم انضباط نیست؛ این یک طراحی حسابشده و مبتنی بر عصبشناسی است. ویژگیهایی مانند لایک و اشتراکگذاری به گونهای مهندسی شدهاند که مستقیماً مرکز پاداش مغز را فعال میکنند. این مدار پاداش در دوران نوجوانی حساسیت بسیار بالایی دارد و همین موضوع، نوجوانان را در برابر ماهیت اعتیادآور این پلتفرمها آسیبپذیرتر میکند. این فعالسازی مداوم میتواند به وضعیتی منجر شود که بخش قابل توجهی از روز فرزند شما صرف تمرکز بر رسانههای اجتماعی شود. برخی از کاربران که به شدت به این فضا وابسته هستند، اعتراف میکنند که ممکن است روزی ۱۰۰ بار و حتی گاهی در طول ساعات مدرسه نیز موبایل خود را چک کنند و به این ترتیب فعالیتهای مهمی مانند مدرسه، ورزش و سایر امور روزمره را مختل کنند.
وقتی زندگی دیگران کاملتر به نظر میرسد
شبکههای اجتماعی به طور ذاتی کاربران را تشویق میکنند تا خود را با دیگران مقایسه کنند. مشکل اینجاست که این فضا هیچگاه تصویر دقیقی از زندگی یک فرد را نشان نمیدهد، زیرا افراد فقط بخشهایی از زندگی خود را به نمایش میگذارند که دوست دارند دیگران ببینند. روانشناسان برای توصیف این پدیده، که در مطالعات متعدد مشاهده شده، از اصطلاح “افسردگی فیسبوک” استفاده میکنند؛ حالتی از اضطراب و کاهش رضایت از زندگی که در نتیجه دیدن زندگی به ظاهر بهتر دوستان در فضای آنلاین به وجود میآید. پیامدهای مستقیم این مقایسههای مداوم میتواند کاهش عزت نفس، خودتحقیری و افزایش اضطراب در کودکان و نوجوانان باشد.
ترمز رشد مغز: خطر ماندن در دنیایی سطحی
یکی از نگرانکنندهترین تأثیرات رسانههای اجتماعی، تأثیر آن بر رشد شناختی است. درگیری مداوم با محتوای سریع، بصری و سطحی این پلتفرمها میتواند مانع از توسعه فرآیندهای فکری عمیق شود. این پلتفرمها میتوانند مغز یک جوان را در «حالتی کودکانه» نگه دارند که مشخصه آن دامنه توجه کوتاه و تمایل به محرکهای ساده مانند رنگها و صداها است. چنین محیطی به ندرت به تمرکز عمیق یا تلاش ذهنی پیچیده نیاز دارد و باعث میشود این کودکان فاقد توانایی درک عمیق دیگران و خودشان باشند.
آیا رسانههای اجتماعی میتوانند مهربانی را آموزش دهند؟
با وجود تمام جنبههای منفی، رسانههای اجتماعی یک تأثیر مثبت و غیرمنتظره نیز دارند. مفهومی به نام «همدلی مجازی» نشان میدهد که این فضا میتواند به بستری برای تمرین مهربانی تبدیل شود. نوجوانان در رسانههای اجتماعی از فرصت استفاده میکنند تا از دوستانی که دچار ناراحتی شدهاند، حمایت کرده و با آنها ابراز همدردی کنند. این تمرین ابراز محبت و دلسوزی در فضای آنلاین میتواند به دنیای واقعی نیز منتقل شود و به فرزندان کمک کند تا بیاموزند چگونه نسبت به دیگران مهربانتر و باملاحظهتر باشند. به این ترتیب، رسانههای اجتماعی میتوانند به ابزاری برای تمرین مهارتهای اجتماعی-عاطفی تبدیل شوند.
کارگاه مهارتآموزی شبکه های اجتماعی: فراتر از سرگرمی و ارتباط
رسانههای اجتماعی را میتوان فراتر از یک ابزار سرگرمی دید و از آن به عنوان فضایی برای یادگیری مهارتهای ضروری در عصر دیجیتال استفاده کرد. فرزندان شما میتوانند در این فضا مهارتهای ارزشمندی بیاموزند:
- مهارتهای فنی: یادگیری سواد فنی لازم برای تبدیل شدن به یک شهروند کارآمد در دنیای دیجیتال.
- یادگیری مشارکتی: استفاده از این پلتفرمها برای ایجاد گروههای درسی و به اشتراکگذاری سریع ایدهها و مطالب آموزشی.
- گسترش افق دید: برقراری ارتباط با افراد از سراسر جهان برای آشنایی با فرهنگها و ایدههای متفاوت.
- بیان خلاق: استفاده از رسانههای اجتماعی به عنوان روشی جدید برای ابراز خلاقیت و نمایش آن به مخاطبان گسترده.
نتیجهگیری
رسانههای اجتماعی یک «شمشیر دولبه» هستند که هم خطرات قابل توجه و هم مزایای شگفتانگیزی دارند. نقش شما به عنوان والدین، مدیریت هوشمندانه این ابزار قدرتمند است. به جای حذف کامل، باید بر راهنمایی و نظارت تمرکز کنید.
- گفتوگوی صادقانه: به طور منظم و شفاف با فرزندان خود در مورد واقعیتها و خطرات دنیای آنلاین صحبت کنید.
- نظارت و همراهی: از فعالیتهای آنلاین فرزندتان آگاه باشید و بدانید از چه پلتفرمهایی استفاده میکند.
- تعیین قوانین و محدودیت زمانی: قوانین مشخصی برای زمان و نحوه استفاده از رسانههای اجتماعی در خانه تعیین کنید.
- تشویق به فعالیتهای واقعی: فرزند خود را به فعالیتهای غیررسانهای مانند ورزش، مطالعه کتاب و تعاملات اجتماعی رو در رو ترغیب کنید.
- الگوی مناسبی باشید: اگر کودک ببیند که شما زمان زیادی از روز را در فضای مجازی سپری میکنید، مطمئنا به حرفهای شما گوش نمیکند. عادات دیجیتال شما قدرتمندترین الگو برای فرزندتان است.
با درک این پیچیدگیها، چگونه میتوانیم به جای ترس از دنیای دیجیتال، به فرزندانمان کمک کنیم تا هوشمندانه در آن حرکت کنند؟
